Η Επιμόρφωση για Εκπαιδευτικούς «Επικοινωνία Δίχως Βία για Σχολεία Δίχως Βία» του Κ.Ε.Δ.Ε. εντάσσεται στο πρόγραμμα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες «Συμβίωση» για την προώθηση της ανεκτικότητας και την πρόληψη του ρατσισμού στο σχολείο, το οποίο πραγματοποιείται με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος

Yπό την Αιγίδα του Υπ. Παιδείας Δ.Β.Μ.Θ.

 

Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ

«Σε επισκέψεις του Συνηγόρου του Παιδιού σε σχολεία, καταγράφηκε ιδιαίτερη ανησυχία για την εξάπλωση βίαιων συμπεριφορών..» (Απόσπασμα άρθρου από την εφημερίδα  Έθνος) [1]. Η σχολική βία, η οποία διακρίνεται στην βία και τον εκφοβισμό (bullying σύμφωνα με την διεθνή ορολογία) [2], αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόμενο της εποχής μας που έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις, τόσο σε διεθνές όσο και σε εγχώριο επίπεδο.   Σύμφωνα με σχετική μελέτη [3],  η σχολική βία είναι μια μορφή επιθετικής συμπεριφοράς που εμφανίζεται στο σχολείο και εκδηλώνεται με διάφορες μορφές:  ως σωματική βία, ως λεκτική (π.χ. με τη μορφή διάδοσης φημών), ως σεξουαλική παρενόχληση ή και ως κοινωνικός αποκλεισμός (απομόνωση, αποκλεισμός από κοινωνικές συναναστροφές και παρέες). Επίσης,  μπορεί ακόμα να εκδηλωθεί και με την χρήση ηλεκτρονικών μέσων (κακόβουλα sms, κλήσεις, e-mails, chat με απειλητικό περιεχόμενο) [4]. Η σχολική βία αποτελεί εσκεμμένη πράξη, που αποσκοπεί στην πρόκληση σωματικού ή ψυχικού πόνου και στην υποταγή του θύματος [4], ενώ θύτες και θύματα είναι δυνατόν να προέρχονται από κάθε κοινωνική ομάδα [2]. Από έρευνα που δημοσιεύθηκε στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών (Μπελογιάννη, 2009) [5], μέσα στον σχολικό χώρο η βία συναντάται στις εξής συμπεριφορές:

α) στη συμπεριφορά των μαθητών μεταξύ τους

β) στη συμπεριφορά των μαθητών προς τους εκπαιδευτικούς

γ) στη συμπεριφορά των εκπαιδευτικών προς τους μαθητές

δ) στη συμπεριφορά των εκπαιδευτικών μεταξύ τους

ε) στη συμπεριφορά του διευθυντή προς τους εκπαιδευτικούς

ζ) στη συμπεριφορά των γονέων προς τους μαθητές

η) στη συμπεριφορά των γονέων προς τους εκπαιδευτικούς

θ) συμπεριφορά των μαθητών προς την κτηριακή και την υλικοτεχνική υποδομή του σχολείου

Παράλληλα, όπως καταγράφηκε και από την Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.), στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Ερευνητικού Διακρατικού Προγράμματος «Δάφνη ΙΙΙ»,  περίπου το 10 - 15% των μαθητών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα πέφτει θύμα διαφόρων μορφών βίας [6].

Οι συνέπειες που προκύπτουν από την εκδήλωση του φαινομένου αυτού είναι πολλαπλές. Από σχετική έκθεση ειδικών που συντάχθηκε το 2009 για λογαριασμό του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας [7], προκύπτει πως η έκθεση στην σχολική βία μπορεί να επιφέρει σοβαρά συναισθηματικά προβλήματα και έντονο άγχος τόσο στους μαθητές όσο και στους εκπαιδευτικούς, δημιουργώντας έτσι αρνητικό κλίμα στο σχολείο και επηρεάζοντας κατ’ επέκταση την διαδικασία μάθησης. Επιπλέον, όπως επισημαίνεται και από την Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. [8],  ο αντίκτυπος της ενδοσχολικής βίας στα παιδιά και στους εφήβους, μπορεί να είναι σοβαρός και καθοριστικός για την περαιτέρω ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη και εξέλιξη.

Όπως γίνεται αντιληπτό, η πρόληψη και η αντιμετώπιση κάθε μορφής ενδοσχολικής βίας αποτελεί επιτακτική ανάγκη, γεγονός που επισημαίνεται και από σχετική εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων  που βασίστηκε σε εισήγηση του Συνηγόρου του Παιδιού [9].

 

Παρόλο, όμως, την καθολική αναγνώριση της σοβαρότητας του φαινομένου, εντούτοις παρατηρείται γενικά έλλειμμα ενημέρωσης, περιορισμένη ευαισθητοποίηση, υποτίμηση και άγνοια για τη διαχείριση του προβλήματος, όπως και απουσία μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης. Το γεγονός αυτό, έχει ως αποτέλεσμα τόσο τα παιδιά όσο και οι εκπαιδευτικοί να παραμένουν μόνοι, δίχως την κατάλληλη υποστήριξη στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων του εκφοβισμού [3]. Για το λόγο αυτό, η Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. θεωρεί ως απαραίτητη την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση του προβλήματος[8]. Στην μελέτη των Τσιάντη κ.α. (2010) [3], αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων θα πρέπει να ευαισθητοποιηθούν και να επιμορφωθούν σχετικά με την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων ιδίως για τα ζητήματα του εκφοβισμού. Έτσι στην κατεύθυνση αυτή, μεταξύ άλλων επισημαίνεται, επίσης,  και η ανάγκη πραγματοποίησης επιμορφωτικών σεμιναρίων στους εκπαιδευτικούς.

 

Παράλληλα, μεταξύ των συμπερασμάτων από την έρευνα της κας Μπελογιάννη (2009) [5], τονίζεται  ότι «η  υιοθέτηση ήπιων μορφών διαχείρισης των ενδοσχολικών συγκρούσεων  και η παράλληλη ενεργοποίηση της ενσυναίσθησης στους  μαθητές που έχουν ασκήσει βία, βάσει διαδικασιών στις οποίες θα παίρνουν μέρος μόνον μαθητές – αυτό αποτελεί ιδανική περίπτωση -  ή μαθητές με την βοήθεια ενός καθηγητή, συνάδουν με το χαρακτήρα του σχολείου ως πεδίου διαμόρφωσης συνειδήσεων, χαρακτήρων, αντιλήψεων, στάσης ζωής». Είναι χαρακτηριστικό άλλωστε ότι, στα πλαίσια της ίδιας έρευνας, το 56,3% των μαθητών στην ερώτηση για το τι πρέπει να γίνει για να αισθάνονται ασφαλείς στο χώρο του σχολείου, ζήτησαν «οι μαθητές να μάθουν να επιλύουν με ειρηνικά μέσα τις διαφορές τους» (Μπελογιάννη, 2009).

Αναφορές:

 

[1]  «Οδηγίες κατά της Σχολικής Βίας» , εφημ. Το Έθνος, 15 Φεβρουαρίου 2011.
[2]   Σώκου Κ., (2003), «Η Προαγωγή της Ψυχικής και Κοινωνικής Υγείας ως Πολιτική Πρόληψης της Βίας στα Σχολεία», www.e-paideia.net, http://www.e-paideia.net/Vortal/default.asp  , [προσπ. 13 – 07 -2011].  
[3]   Τσιάντης Γ., Ασημόπουλος Χ., Χατζηπέμος Θ., Σουμάκη Ε., Διαρεμέ Στ. και Δ. Γιαννακοπούλου (2010), «Το Φαινόμενο του Εφοβισμού στο Δημοτικό Σχολείο: Απόψεις Μαθητών,
 Απόψεις Εκπαιδευτικών», Παιδί και Έφηβος – Ψυχική Υγεία και Ψυχοπάθεια, 10(1) : 97 – 100
[4]  Παπάνης Ε. (2008), «Σχολική Βία: Φαινόμενο της Εποχής»,www.iatronet.gr, www.iatronet.gr/article.asp?art_id=6022 [προσπ. 15 – 07 – 2011]
[5]   Μπελογιάννη Μ. Π. (2009), «Παρουσίαση Έρευνας: Δρομολογώντας το Ασφαλές Σχολείο»,
 Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 128 Α’, 2009, 175 – 200.
[6]  Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.), (2010α), «Δραστηριότητες στην Τάξη για την Πρόληψη του Εκφοβισμού και της Βίας Μεταξύ Μαθητών: Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης», www.epsype.gr, http://www.epsype.gr/images/egxeiridio/activities.pdf ,[προσπ. 15 – 07 - 2011].
[7]   «Σύνοψη Έκθεσης της Επιτροπής για την Σχολική Βία», www.paideia.org.cy, www.paideia.org.cy/upload/1_12_2009_sholiki_via.pdf , [προσπ. 11 – 07 – 2011].
[8]   Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. (2010β), «Ενδοσχολική Βία και Εκφοβισμός: Αιτίες, Επιπτώσεις, Αντιμετώπιση. Απαντήσεις στα Ερωτήματα των Εκπαιδευτικών»,
 www.epsype.gr, http://www.epsype.gr/images/gia_goneis.pdf  [προσπ. 11 – 07 - 2011]
[9]  Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, «Αποτύπωση καλών πρακτικών σχολικών μονάδων Δ.Ε. για την πρόληψη και
  αντιμετώπιση της βίας και επιθετικότητας μεταξύ μαθητών», εγκύκλιος Γ2/18890/14.2.2011, www.minedu.gov.gr
http://www.minedu.gov.gr/publications/docs2011/egkyklios_prolhpsh_antimetwpish__biasepithetikothmathhtwn_110214.pdf
,[προσπ. 10 – 07 - 2011]